De Kroningsrellen 1980

De voorgeschiedenis

Krakersrellen poging tot ontruiming van een pand aan de Vondelstraat, die door het felle verzet van de krakers die barricaden hadden opgeworpen, niet lukte. Een aantal weken voor de dag van de kroning.

 

Wie nu weer eens door de kranten van de eerste maanden van 1980 bladert, voelt hoe gepolariseerd de Nederlandse samenleving in die tijd was. Het rechtse kabinet Van Agt/Wiegel riep in linkse kringen veel weerstand op en de maatschappelijke onrust (de FNV demonstreerde volop, krakers stelden onophoudelijk de woningnood aan de kaak) droop van de krantenpagina's af.

In dat klimaat greep de kraakbeweging de inhuldiging van Beatrix aan voor een actiedag onder het motto Geen woning, geen kroning. Vice-premier Wiegel dreef de spanning op door erop te hameren dat het op 30 april een feestdag moest en zou worden. De inzet van een enorme politiemacht en talrijke ordemaatregelen op en rond de Dam, droegen bij aan een broeierige sfeer.

----------------------------------------------------------------------

De wisseling van de wacht

Nog een paar dagen en dan beleven we de historische troonswisseling in ons koninkrijk op 30 april 2013. Geboren in 1952 kan je dus zeggen dat ik een kind van de jaren 70 ben geweest. De jaren 70 waarin er veel veranderde in de wereld, het hippiedom was net achter ons gelaten en punk was al geboren. Love en peace was niet meer in en de revolutionaire krachten kregen een gewelddadiger karakter. In de laatste jaren van dat decennia was er een krachtige krakerscultuur gegroeid ten gevolgen van uitgebreide leegstand van bruikbare panden die wetmatig door krakers gekraakt mochten worden als deze meer dan een jaar leeg hadden gestaan. Hoewel de oorlog al 35 jaar achter ons lag was er nog steeds een woningtekort. Vastgoedspeculanten die panden hadden maar daar niets mee deden wachtende tot de vastgoedprijzen nog meer zouden stijgen, probeerden die panden vaak met geweld weer terug te vorderen.

Het was crisis in 1980, niet zo ernstig als nu maar er was geen , er waren massaontslagen in de oude industrieën en afgestudeerden hadden een aantal jaren weinig uitzicht op een baan. Dat was de sfeer van die tijd en in die tijd zou koningin Juliana afstand doen van de troon. Mijn lief woonde in die tijd in Amsterdam, ik werkte in Den Haag en ik was feitelijk ieder weekend in Amsterdam. Daar was the action, daar vibreerde het, daar ging het leven 24 uur door, gebeurde alles eerder en was de sfeer heel inspirerend. De Melkweg, Paradiso, weed roken, de 2e golf van de vrouwen emancipatiebeweging. Er gebeurde wel van alles in die tijd. Voor 30 april 1980 gonsde het al in de stad, hingen er aanplakbiljetten, er ging wat gebeuren op de kroningsdag. Op deze poster geeft de tip onderaan de poster duidelijk aan dat het niet om een ‘he, man weet je wel, peace man feestje’ zou gaan. “Geen woning , geen kroning” was er overal op de muren in de stad te lezen.

 

Mijn eigen ervaringen in Amsterdam 30 april 1980

Op de dag zelf cirkelden er verschillende helikopters boven de stad, hetgeen al een beetje een oorlogsgevoel opriep. Ik, als gezagsgetrouwe tomatenplukkertje uit de Poeluk, wilde deze happening natuurlijk wel meemaken en we bespraken waar we zouden moeten zijn om HÈT allemaal mee te maken. We waren op de Dam toen koningin Juliana boven het rumoer probeerde uit te komen om te zeggen dat zij : “Zojuist…. Zo jui…huist, heb ik…… etc….”.

Wij stonden helemaal achteraan bij het oorlogsmonument en gingen het Rokin op op zoek naar de aktie. Halverwege kwam er achter ons, vanaf de Dam, een zee van demonstranten aanrennen met 4 rijen mobiele eenheid met wapenstok en schild achter hen aan. Wij hadden geen zin in klappen en konden nog net een café in duiken, wat na ons door de eigenaar direct op slot werd gedaan omdat het al tsjok en tskok vol was en hij niet zijn toko afgebroken wilde hebben.

De linie van de mobile eenheid trok aan het café voorbij en vormde min of meer aan het eind van het Rokin , dichtbij het Muntgebouw, een gevechtsstelling om de oproerkraaiers bij de Dam weg te houden waar de kroningsceremonie plaats zou gaan vinden. De café-eigenaar deed de deur weer van het slot en we konden naar buiten. We bevonden ons in een niemandsland achter de linies van de Mobiele eenheid enerzijds en een kordon mobiele eenheid dat direct de Dam afsloot. We zagen richting het torentje van het Muntgebouw al rookbommen en stenen door de lucht vliegen en er was een enorm kabaal van gejoel en geschreeuw en agenten die per semafoon de demonstranten sommeerden zich te verwijderen. We konden onze nieuwsgierig natuurlijk niet bedwingen en liepen naar de linie richting aan het einde Rokin totdat we aan de achterzijde van de ME linie kwamen. Daar hebben we zeker wel drie uur van heel dichtbij het enorme geweld meegemaakt dat zich daar afspeelde. We hadden nog een paar meter afstand tot de linie en de stenen rolden tussen onze voeten door. Soms moesten we snel opzij springen als er een kei over de linie heen kwam onze richting op. Het was wel link maar we wilden niet weg, we wilden het meemaken. We zagen de angst van de agenten en de brutaalheid van de reltrappers, echt alles ging eraan. We zagen bloedende agenten die achter de linie verzorgd werden. Waterkanonnen, grote vuren , enorme rookwolken, glasgerinkel, charges van de ME, die in grote getale uit andere delen van de stad werden aangevoerd, het ging zo uur na uur door. Dat had ik in Poeldijk allemaal nog nooit meegemaakt.

De adrenaline kolkte door mijn aderen en ik kon maar niet weg van die plek. Dat was trouwens ook moeilijk want echt alle zijstegen naar het Rokin waren door de politie afgesloten. Vals blaffende politiehonden, helikopters die boven het Rokin cirkelden, en de al genoemde geluiden, het was echt een kroningsfeest zoals er nog nooit een was geweest.

   

 Meer weten over de kraakbeweging, klik hier voor een terugblik op die periode.

In de Nieuwe kerk was het lawaai van de rellen duidelijk te horen

 

 Klik hier voor een filmverslagje.

 Klik hier voor een journalistenverslag

Gezien het grimmige karakter van de inzegening van Beatrix als het nieuwe staatshoofd van Nederland heb ik groot respect voor de manier waarop zij in loop van de jaren haar rol heeft ingevuld. Haar bezoek aan de Jordaan op Koninginnedag was 8 jaar na de rumoerige inhuldiging. Kon zij zich veilig tussen de mensen bewegen in de nauwe straatjes, het enthousiasme van de Amsterdammers was enorm en zij liet zich zelfs spontaan zoenen door een lid van het Volk. Dit was tekenend voor haar populariteit die zij in korte had opgebouwd. Dat zij door veel mensen als afstandelijk werd gezien heb ik zelf nooit zo begrepen. Als zij zich als haar moeder Juliana had gedragen, als een lief moedertje, dan had haar koningschap denk ik niet die upgrade gegeven van het koningshuis zoals die nu ontstaan is. Een zekere distantie, onbereikbaarheid, bijzonderheid hoort bij het idee van een Koningshuis. Buurtmoeders en heilsoldaten, overigens alle eer aan hen, hebben we al genoeg. Een Koningin of Koning moet bijzonderheid uitstralen om aan een plaatje te voldoen, ook al is het gebakken lucht. Voor een ambtenaar gaan we niet met vlaggetjes uren langs de weg staan wachten om te zwaaien, toch…?

 

BEA bedankt.