De wereld staat nu helemaal in brand.

Nadat de Duitsers, 22 juni Rusland binnen vielen, viel Japan op 7 december het Amerikaanse Pearl Harbor aan. Bijna de gehele vloot ging daar verloren. Amerika, Engeland, en Ned. Indië verklaren in oorlog te zijn met Japan. Duitsland en Italië verklaren ook de oorlog aan Amerika.

Nu zal het wel gauw afgelopen zijn met de oorlog dacht men……. Nee, dus ……Hij zou nog een ruim vier jaar duren.

Vader en moeder waren in maart 1942, twaalf en half jaar getouwd. Ik wilde op aanraden van tante Bep een cadeau kopen. Een console voor het H. Hartbeeld. Het zou gemaakt worden door H. Delfgaauw en F 12,50 kosten. Ik ben toen in oktober /november schillen gaan ophalen en bracht die eens in de week naar boer Helderman ( veel jongens haalde schillen op). Ik kreeg twee of soms twee en een halve cent per kilo. De aardappelen waren toen al op de (april 1941) de bon.

Ook deze winter werd streng en met veel sneeuw. Om de schillen weg te brengen mocht ik de slee van opa gebruiken. Een hele grote; twee bij één meter. Op een keer kwam ik langs het huis van van Vliet aan de Verburghlaan.  Piet van Vliet  vroeg of ik wat melkbussen met water mee wilde nemen ( en nu kom ik er op terug ) naar de (schuur) stal vlak bij ons huis. Hij had daar geen water voor de koeien die daar stonden. Hij wilde ook mijn schillen kopen en gaf drie cent per kilo. Ik had het helemaal gemaakt en mocht ook in de stal helpen. Had veel vrij en na schooltijd direct naar de stal. Leuke karweitjes, bieten hakken, de stal uitmesten en de koeien voeren. Al gauw mocht ik leren melken. De koeien stonden met de kop naar de muur. Voor de winter van 1943 heeft Albregts in de avond uren de stal verbouwd. Op een avond was er een enorme activiteit in de lucht veel vliegtuigen, schijnwerpers en een geweldig geknal van kanonnen. Albregts werd er ook bang van. 'We gaan naar huis' zei hij. We namen een emmer boven ons hoofd en renden naar huis.

De koeien kwamen nu andersom te staan. Je kon nu door de achterdeur de stal uitmesten. Er was een grup gemaakt. Het water voor de koeien haalde Piet van Vliet nu bij ons thuis. Moeder kreeg daarvoor elke dag een halve liter melk. Als de koeien naar het land gingen in het voorjaar ging ik nog veel helpen. Hij huurde drie stukken weiland twee in de polder achter de boerderij van Niek Helderman en een aan de Leijweg. In 1942 of 43 werd ook nog een stuk van de kerk gehuurd. Van het weiland (speelveld) aan de Sportlaan werd de helft afgezet. Daar kwam ook de mestvaalt te liggen. Iedere dag rijdt men met een kruiwagen de mest uit de stal.

Vader krijgt opdracht om in Duitsland te gaan werken

Pa gaat februari 1942 bij de zusters in Monster als tuinman werken. Hij werkte bij van der Arend en nam daar per 1 februari ontslag. Dat ontslag had veel voeten in de aarde. Je mocht niet van werkgever veranderen op straffe van te werkstelling in Duitsland. Het is toen ver op de spits gedreven. Hij kreeg bevel om zich op het station in Apeldoorn te melden- met twee broodmaaltijden en eetbestek- om voor straf in Duitsland te gaan werken. Het is niet door gegaan door bemiddeling van kapelaan Genemans. Vader is bij de zusters gaan werken en heeft nooit enig teken van enige rancune tegenover van der Arend laten blijken.

<--    Mijn vader in de kloostertuin

Eens kwam er meisje logeren bij Veerkamp. Een nichtje van Bert Greeve. Er openbaarde bij mij iets. Ik vond haar leuk. De eerste! Dat gaat zo vanzelf.

Ik speelde ook met Bert Greeve. Zij hadden in die tijd twee kostgangers. Slachters. Zij werkten op het slachthuis. Ik dacht dat het toen nog van Scholten was. Het kan zijn dat het al van Wellink was. Koeien werden per spoor aangevoerd. Op het z.g. Wissel  werden ze gelost en men dreef ze over de weg naar het slachthuis. Van Vliet mocht ze nog melken. De melk werd gekarnd voor boter of er werd kaas van gemaakt. Dat heb ik ook gedaan.

Piet van Vliet had bij Kester een kas druiven aangenomen om te krenten, daar heb ik ook nog mee geholpen.

In Augustus1942 ben ik met Bert Greeve naar een gecrasht vliegtuig wezen kijken. Het lag aan de Teijlingerlaan.

Plezier hadden we ook wel. Bert Veerkamp voer met de motorschuit naar Plaswijck. Een grote speeltuin in Rotterdam. Dochter  Dora speelde onderweg op haar accordeon. Het was echt een dagje uit.

Voor het Vormsel en het 40 jarig priester feest van deken Maat, leerde meester van Velzen ons  Latijnse gezangen. De achtste Mis, Veni Creator, Tantum  Ergo en nog wat liederen. Ook een Potpourri.

Metalen en klokken worden gevorderd

Nederlandse- en kinderliedjes. De laatste woorden van die liedjes waren de eerste van het volgende liedje. Op school werd ook verplicht Duitse taalles te gegeven vanaf de derde klas. Veel leren deed ik niet. Het was moeilijk om de aandacht er bij te houden. Ik was gauw afgeleid. Kan je het je voorstellen als er buiten soldaten, paarden of in de lucht vliegtuigen waren. Dwaalde met mijn gedachten ook veel af.

De druk van de Duitsers gaat toenemen. Koperen voorwerpen moeten worden ingeleverd. Al het koper en zilver geld wordt verwisseld voor zink geld voor de gulden en rijksdaalder komt papier geld. Klokken worden uit de kerktorens gehaald. Ook in Poeldijk werd de klokken uit de toren gehaald. Geroofd zei men. In 1947 kwamen er nieuwe. Zie het boek van Wim van Zijl, hoofdstuk 'Kerken en Kapellen'.       ( Note van Anky: klik hier)

                             Hier de klokken “Roof” uit de Kerk in Naaldwijk (Foto H.W.A.)

Ze willen  komen controleren of je dekens over hebt. Mei 1942. De Julianastraat  mag niet meer zo genoemd worden, hij gaat Azaliastraat heten tot aan de bevrijding. Postzegels met de beeltenis van Koningin Wilhelmina mogen niet meer gebruikt worden. Alles wat de naam draagt van nog in leven zijnde leden van het Koninklijk huis moet worden gewijzigd. In de gemeente Laren moet een grote kei (zwerf kei) naar prinses Juliana genoemd uit de gemeente worden verwijderd. Geen wonder, dat men tijdens de bezetting zich zo met het Huis van Oranje verbonden voelde. Het oranje huis werd het symbool van verzet.

In de Bartholomeuskerk werd in 1942 door kunstschilder van Geffen de eerste muurschilderingen aangebracht .Eerst achter in de kerk tegen het koor. St. Cǽcilia werd afgebeeld. (Was het een cadeau voor deken Maat zijn 40 jarig priesterfeest?) Daarna werden met tussen pozen alle kerk muren met Bijbelse figuren een voorstellingen beschilderd. Was toch wel mooi. Jammer dat achteraf de muren er niet geschikt voor waren ook vocht deed er geen goed aan. 

De eerste schildering in de kerk. Tussen de rechter en midden boog de afbeelding van St Cǽcilia spelend op het klavier( manuaal) van een orgel. Het hangend orgeltje is later geplaatst.

Niet economisch gebonden inwoners moeten uit de gemeente

De Duitsers zullen de oorlog wel gauw gaan verliezen, dacht iedereen. Ze krijgen gebrek aan alles. In Afrika en Rusland komen de tegenslagen. Op de dag zie je grote zwermen vliegtuigen over vliegen. Zeer hoog, in formaties van vijftig. Honderden vliegtuigen soms. De Amerikanen op de dag in de nacht de Engelsen. 'Nog even' dacht men !!!. Ze slaan goed terug. De Duitsers zullen de strijd nu wel gauw opgeven. Op een zondagavond, na dat er weer hevig geschoten was, raapte ik een druivenkistje vol met granaat scherven op, op de Nieuweweg. Sommige stukken zo groot als een hand.

Rantsoenen worden weer verlaagd. Iedere keer wat minder of je moest er langer van doen.

Eind 1942.Terheijde moet worden afgebroken. De Duitsers hebben schootsveld nodig. De mensen moeten weg. Zij, die werk hebben, worden in de gemeente ondergebracht. Daarvoor worden de mensen die economisch niet van belang zijn naar andere plaatsen geëvacueerd. In eerste instantie gaat men naar Culemborg. Uit de Sportlaan vertrekken de families Greeve, Sleegers, en van Veen. Later in maart1944 moet ook van Staveren weg, zij gaan naar Maurik. Kinderen worden meestal verdeeld over verschillende gezinnen. Voor hén een enorme impact. Het maakte op mij ook een diepe indruk. Je speelmaatje Bert Greeve moet weg.!!

Het derde jaar van de oorlog gaat in. De duimschroeven worden verder aangedraaid. Aan alles komt gebrek. De rantsoenen worden weer verlaagd. De Duitsers treden strenger op. Het verzet neemt toe. Executies. Razzia. De Duitsers verbieden alle verenigingsleven, ook vakbonden en beroeps verenigingen. De Nederlandse Bisschoppen laten protest brieven in de kerk vanaf de preekstoel voorlezen. De Duitsers wilde Nederland gelijk schakelen met Duitsland. Nazi Systemen. Zij richten de Landstand op voor boeren en landbouw. De cultuur kamer voor musici en artiesten. De Artsen kamer voor artsen. Men was verplicht daar lid van te zijn. Zeer veel artsen weigerden en zegden hun beroep op. Op hun naambordje verwijderden ze de tekst 'Arts'. Dokter ter Haar deed dat ook. Ze bleven wel patiënten helpen. Het werd verboden om een uniform te dragen. Dat trof ook de verkennerij. Zelfs een z.g. padvindersriem mocht niet.

Nederland moet in de Duitse “pas” gaan lopen.

Nederlandse militairen worde terug gevoerd in krijgsgevangenschap

Charitatieve instellingen werden ook verboden. Er mocht er maar een zijn de Duitse “Winterhulp”.

Veel burgemeesters die niet mee werkten de geboden uit te voeren werden ontslagen en vervangen door N.S.B. burgemeesters. Ook in monster komt later een N.S.B. burgemeester. H.Ipenburg.

De Duitsers lijden de eerste grote nederlaag bij Stalingrad en worden uit Afrika verdreven. Het gaat goed dachten wij. Hoop begon te leven. Ze gaan er aan. Achteraf waren we er nog lang niet !!!

Eind april moesten de voormalige Nederlandse soldaten weer in krijgsgevangenschap. Ook vader moest zich melden. Ze moesten terstond naar Duitsland worden afgevoerd. Het zou om ongeveer 300.000 man gaan.

In Poeldijk zijn veel vrijstellingen verleend. Bijna iedereen werkte voor de voedsel voorziening. De Duitsers wilde dat niet ontregeld zien. Zij waren bang voor grote onrust. Mijn  vader heeft toch een paar dagen ondergedoken geweest om eerst de kat uit boom te kijken. Toen hij hoorde dat veel vrijstellingen werden gegeven heeft hij zich toch gemeld. Je kon niet voor altijd ondergedoken blijven. Pas na melden kreeg je de vrijstelling.

Heel Nederland staakt

De z.g. “April / Mei” stakingen breken spontaan uit tegen het terug voeren van krijgsgevangenen. De boeren leveren hun melk niet af. Overal wordt gestaakt, vooral in Twente. Er worden stakers opgepakt en dood geschoten.

Een van de vele aanplakbiljetten

In elke plaats worden aanplakbiljetten op geplakt met de namen van de gefusilleerde er op, dat ter afschrikking om de staking te breken. Zeer spannende dagen. In het Westland werden ontheffingen uit gegeven i.v.m. het werken voor de voedselvoorziening. Ook mijn vader kreeg er een.

In mei werden de radio’s verbeurd verklaart. Iedereen moest het toestel inleveren en werd verbeurd verklaard.

Wij hadden een door oom Jan gemaakt toestelletje. Hij had er eerst wat uitgehaald en onklaar gemaakt, daarna hebben wij het ingeleverd. De z.g. Distributieradio (je behoefde alleen maar een luidspreker te hebben, de voorloper van de kabel) kwam via een kabel in de huiskamer bleef als enige informatie en ontspanning over. Je moest er wel een abonnement op nemen. Er waren maar een paar zenders op. Je kon dus niet naar de Engelse zenders en Radio Oranje (wat verboden was) luisteren. Wij hadden dat niet. We namen pas na de oorlog distributie radio.

De vliegende Hollander

Zo af en toe kreeg ik een illegaal blaadje of een z.g. “Vliegende Hollander”, uitgeworpen door de Engelse luchtmacht. Dan had je het echte nieuws. Ik had een kaart van Europa ( door de King pepermunt uitgegeven) waar je met vlaggetjes het front mee kon markeren. Het was wachten op een invasie in West Europa. Het gesprek van de dag. Wanneer zou die komen en waar. Dat het met geweld zou gaan, daar dacht je niet aan. De geallieerden (de gezamenlijke tegen standers van de Duitsers) vielen ook doelen aan in Nederland waarbij ook slachtoffers vielen. Gek genoeg vond men dat niet erg. Het is nodig om de Duitsers te verdrijven. Ik denk dat als je het persoonlijk zou treffen, je wel anders gedacht zou hebben.

Krantje (“strooibiljet”) uitgeworpen door de Geallieerde Luchtmacht

Granaatscherven door de druiven kas

In 1943 heb ik zelf een kas druiven aangenomen om te krenten. Mijn vader kwam soms ook helpen. De verdiensten waren toch voor het gezin. Op een zaterdagavond werd er ook weer verschrikkelijk geschoten op vliegtuigen, mijn vader die ook aan het krenten was, riep:  'De kas uit naar de schuur om te schuilen!'. Toen het afgelopen was waren er door granaat scherven veel ruiten kapot van de kas.

In de zomer ging ik dikwijls naar van Vliet. Deed veel werkjes, bieten uitdunnen en schoffelen. Maar ook karnen en helpen bij het kaas maken. Weet nog dat er op een dag controle van de CCD kwam. De kazen lagen opgeslagen op de zolder van hun huis. Terwijl de controleurs in huis waren gooide Mien van Vliet de kazen via het raam naar beneden die ik in een kruiwagen afgedekt met aardappelschillen naar de stal aan de Sportlaan bracht.

Op 8 september 1943 capituleert Italië. Nadat de Italianen en Duitsers uit Afrika zijn verdreven en de Geallieerden op Italiaanse bodem geland waren staakte ze de strijd. Duitsland bezet Italië. Weer een goed teken dat het mis gaat met de ,,Asmogendheden” (de gezamenlijke bondgenoten van Duitsland)

Hier en daar worden door de Duitsers fietsen gevorderd. Moeten ze daar de oorlog mee winnen?

Je mag niet meer op het strand komen, en in de z.g. “vesting Hoek van Holland” Alleen met een “Ausweis”

Eind 1943 huurde Piet van Vliet en klein boerderijtje aan de Middelbroekweg in Honselersdijk. Er zaten wat varkens en een stamboek dekbeer. Bijna elke dag ging ik op de fiets die beesten voeren. Ik had net fietsen geleerd, was te bang om over het Poeldijksepad te gaan, het was smal, reed daarom over de Nieuweweg naar Honselersdijk.

De koeien stonden weer op stal. Er is meer werk.

13 april 1944.Trouwt Piet van Vliet  met Toos Olsthoorn. Ze gaan wonen aan de Dijkweg in Naaldwijk, naast de melkfabriek. Ik moest die dag de boel verzorgen en de koeien melken. Dat was zo ongeveer het einde van het knechtje zijn. Ik had geen fiets. Ben nog een paar keer wezen lopen, maar dat was toch te ver en geen schoenen of klompen.